G?rme engelli Ey?psultan MEB ?ube M?d?r? Y?lmaz, Braille alfabesinin hayat?ndaki ?nemini anlatt?
Braille alfabesi g?rme engellilerin okuyup yazabilmesi i?in geli??tirilmi?? ve halk aras?nda “kabartma yaz?” olarak tabir edilen bir yaz? sistemi.
Sivri u?lu metal bir kalem ve tablet yard?m? ile yaz?lan bu alfabe, bir dikd?rtgen ?zerinde yer alan iki kolon ya da s?tunda bulunan ve alt taraflar? kabart?lm??? 6 noktadan olu??uyor. B?ylece farkl? noktalar i??aretlenerek 64 de??i??ik kombinasyona ula???l?yor. Bu da alfabeyle harfleri, rakamlar? ve notalar? okumay? m?mk?n hale getiriyor.
Braille alfabesi Paris’te 1809 y?l?nda d?nyaya gelen Louis Braille taraf?ndan geli??tirildi. K???k bir ?ocukken oyun oynad???? s?rada g?zlerinden a???r yaralanan ve ya??am?n? g?rme engelli olarak s?rd?rmek zorunda kalan Loous Braille, askerlerin gece de haberle??meleri i?in bir yaz? sistemi geli??tiren Charles Barbier ile tan???t?. Louis Braille, Charles Barbier taraf?ndan geli??tirilen sistem ?zerinde ?al???t? ve kendi tecr?belerine dayanarak bu sistemin eksiklerini giderdi.
?
Louis Braille, 16 ya???ndaki iken 1825 y?l?nda bu 6 nokta sistemini, daha kolay kullan?lan ve rahatl?kla okunup yaz?labilen bir alfabe haline getirdi. Louis Braille, alfabeyi tamamlad?ktan 25 y?l sonra 1850 y?l?nda, “Braille K?rler Alfabesi” Fransa’daki t?m g?rme engelli okullar?nda resmi olarak kullan?lan ve ???retilen bir yaz? sistemi haline geldi.
Fransa’da yayg?nla??an bu alfabe daha sonra t?m d?nyada kullan?lmaya ba??land?. Kendine has baz? karakterleri olan Braille alfabesi baz? Asya dilleri hari? t?m d?nyada g?rme engellilere okuma-yazma imkan? sa??lamak amac?yla yayg?n bir ??ekilde kullan?l?yor.
Braille alfabesiyle okuyup yazabilenlerden biri de Ey?psultan Milli E??itim M?d?rl????nde ??ube m?d?r? olarak g?rev yapan Murat Y?lmaz.
1979’da ?stanbul’da d?nyaya gelen ve do??u??tan g?rme engelli olan Y?lmaz, ilkokulu g?rme engelliler okulunda, orta ve lise e??itimini ise engelsiz bireylerle ?stanbul’da tamamlad?.
Ankara Gazi ??niversitesi E??itim Bilimleri Fak?ltesi’nde Sosyal Bilgiler ????retmenli??i B?l?m?nden mezun olan Y?lmaz, Braille alfabesiyle ilkokulda tan???t?. Y?lmaz, 1988 y?l?ndan bu yana bu alfabe ile okuyup yazabiliyor. Daha ?nce T?rkiye’nin ilk g?rme engelli okul m?d?r? unvan? da olan Y?lmaz, bir?ok sivil toplum kurulu??unda da aktif g?revler ?stleniyor.
“Braille yaz?y? hayat?m?n bir?ok alan?nda kullan?yorum”
Y?lmaz, bir g?rme engelli olarak Braille alfabesinin hayat?ndaki ?nemini AA muhabirine anlatt?. Y?lmaz, t?m ???retim hayat? boyunca bu alfabeyi kulland????n? ve halen g?nl?k ya??am?nda kullanmaya devam etti??ini s?yledi.
Sar?yer Kilyos’ta bulunan Veysel Vardar G?rme Engelliler Okulu’nda Braille alfabesiyle e??itim hayat?na ba??lad????n? belirten Y?lmaz, “5 y?l g?rme engelliler okulunda okudum ve Braille yaz?s? da orada ???retmenlerimiz taraf?ndan ???retildi. Braille yaz?y? hayat?m?n bir?ok alan?nda kullan?yorum. Yazmas?n? da okumas?n? da seviyorum. Bilgisayar teknolojisini kullanmam?za ra??men zaman zaman notlar al?rken, bir ??eyler yazmak istedi??imde Braille yaz?y? tercih ediyorum.” diye konu??tu.
Yaz?n?n parmaklar?n hassasiyet kazanmas?yla ???renildi??ini dile getiren Y?lmaz, ???yle devam etti:
“Parmaklar?n?z?n hassas olmas? gerekiyor, noktalar? hissetmeniz i?in. G?rme engelliler ilkokulunda temeli sa??lam ald????n?zda ortaokul, lise, ev ve ?niversitede zorlanm?yorsunuz. Bende de bir?ok arkada???mda da bu b?yle oldu. Bu yaz?y? bilmeseydik ?ok zorlan?rd?k. Bu alfabeyi ilkokulda ???renmemi?? arkada??lar?m?z ses kay?t sistemiyle ?al???t?lar. Kasetler, CD’ler, bellekler gibi bir?ok sistemle ?al???t?lar. Braille yaz?y? bilmedikleri i?in bu arkada??lar?m?z ?ok zorland?lar. Braille yaz?yla kendi notlar?m? tutuyordum. Not tutarken zaten dersi ???reniyorsunuz. S?nav zamanlar?nda birka? tekrarla y?ksek notlar ald?k.”
Y?lmaz, zaman zaman halk e??itim merkezleri, belediyeler ve sivil toplum kurulu??lar? taraf?ndan Braille alfabesiyle okuma-yazma kurslar?n?n a??ld????n? anlatarak, bu e??itimi alma imkan?na eri??memi?? olanlar?n bu f?rsatlar? de??erlendirmesi tavsiyesinde bulundu.
?
Braille alfabesinin ?zel bir ka???da yaz?lmas? gerekti??ine i??aret eden Y?lmaz, ??unlar? kaydetti:
“Normal alfabeye g?re biraz daha uzun s?r?yor. Sayfalar?n daha kal?n olmas? gerekiyor. Normal alfabeyle 1 sayfaya yaz?labilen bir yaz? bu alfabeyle 1,5 ya da 2 sayfaya ancak s????yor. ?yi ki bu alfabe bulunmu?? ve biz de ?e??itli ???renme ??ekliyle bunu ???renmi??iz. Bu alfabe i??imizi ?ok kolayla??t?r?yor. ??u an ?n?mdeki bu kitab? bu yaz? t?r? olmasayd? okumayacakt?m. Benim tercihim genellikle Braille okumak oluyor. K?t?phanelerde, ?e??itli kurumlarda Braille alfabeyle yaz?lm??? ders kitaplar?m?z var. Okullara g?rme engellilerimiz i?in haz?r halde geliyor. Sesli notlar?n kullan?m? biraz daha kolay. Her ortama g?t?rebiliyorsunuz. Otob?ste, metrob?ste, metroda kulakl?kla dinleyebiliyorsunuz. Bunu s?rekli kullanan arkada??lar?m?z var. Ben daha nostaljik olan?n? seviyorum. Braille yaz?y? hi?bir zaman terk etmedim. Al?p elime okumay? daha ?ok seviyorum.”
Y?lmaz, teknolojik aletlerde de Braille alfabeli klavyelerin bulundu??unu belirterek, bu alfabeyi bilgisayar ve telefonda da kullanman?n m?mk?n oldu??unu aktard?.
?
Erken ya??ta ???renmek ?nemli
Braille alfabesinin ilkokulda ???retilmesinin ?nemine vurgu yapan Y?lmaz, “Bunun temeli ilkokul. ??ok zor bir yaz? de??il. ?lk ??art ezberinizin kuvvetli olmas? gerekiyor. G?rme engelli birinin temelde ilkokul seviyesinde ???renmesi, bunu geli??tirmesi ve unutmamas? i?in pratik yapmas? gerekiyor. Bu alfabenin benim kariyerimde ?nemli katk?s?n?n oldu??unu ve temeli sa??lam ald????m?z? ve bir yerlere gelmemizde bu alfabenin katk?s?n?n b?y?k oldu??unu d????n?yorum.” ifadelerini kulland?.
Y?lmaz, g?rme engelliler i?in bu alfabenin ?ok ?nemli oldu??unu dile getirerek, “Ne varsa okumakta var. Okusunlar, yazs?nlar. Bir ??eyleri Braille yaz?yla g?ndeme getirsinler. Braille yaz?y? seviyorum.” dedi.