Ali Babacan ve Mehmet ?im?ek D?nemi Ekonomi Nas?l?

T?rkiye???de genel se?imlere k?sa bir s?re kald?. Partilerin kendilerine yak?n ve masa ba???nda kazanacaklar?n? d????nd?kleri ittifaklar ile i?? birli??i yapmaya ba??lad?. T?rkiye???nin en ?nemli se?imi olarak g?r?len 2023 Cumhurba??kanl???? ve milletvekili se?imlerine tarihin en b?y?k kat?l?m? olmas? bekleniyor.

?ttifak ortaklar? se?im sonras??vekil payla???m? ve bakanl?k kadrolar?n? payla??maya ba??lad?. Millet ?ttifak????nda en fazla merak edilen ekonomi y?netiminin kime verilece??i. Millet ittifak?na yak?n kaynaklar Ali Babacan????n ekonomi y?netimine verilece??ini belirtiyor. Ayn? zamanda Cumhur ittifak?na yak?n kaynaklar ise Mehmet ??im??ek???in yeniden ekonominin ba???na ge?irilece??ini konu??uyor.

Peki Mehmet ??im??ek mi, Ali Babacan???m? ekonomi alan?nda daha verimli i??ler yapt?. En ?ok merak edilen k?yaslamalardan birisini sizler i?in derledik.

Ali Babacan Kimdir??
4 Nisan 1967 tarihinde?Ankara’da do??du. Ailesi aslen???erefliko?hisar?il?esine ba??l??De??irmenyolu?k?y?ndendir. 1985’te?TED Ankara Koleji’ni birincilikle bitirdi.1989 y?l?nda?Orta Do??u Teknik ??niversitesi?End?stri M?hendisli??i?B?l?m?’nden birincilikle mezun oldu?(4.00 ?zerinden 4.00 ortalama).?

1990 y?l?nda?Fulbright?bursunu kazanarak e??itim i?in ABD’ye gitti. 1990???1992 y?llar? aras?nda?Chicago’da bulunan Northwestern ??niversitesi b?nyesindeki?Kellogg School of Management’da i??letme dal?nda y?ksek lisans (MBA) yapt?. Babacan,?y?ksek lisans??al???malar?nda pazarlama, organizasyon ve uluslararas? i?? idaresi dallar?nda uzmanla??t?.

1992???1994 y?llar? aras?nda?Amerika Birle??ik Devletleri’nde finans sekt?r?n?n ?st d?zey y?neticilerine dan???manl?k yapan ?zel bir ??irkette dan???man olarak ?al???t?. 1994???2002 y?llar? aras?nda?Ankara’daki aile ??irketinin ba???na ge?ti.
?
Mehmet ??im??ek Kimdir??
Mehmet ??im??ek 1 Ocak 1967 tarihinde?Batman’?n (o y?llarda?Mardin’in)?Gerc????il?esinin k???k bir k?y? olan Ar?ca’da(Kefre) sekiz ?ocuklu ve ge?imlik tar?m yapan?K?rt?bir ailenin en k???k ?ocu??u olarak do??du. Babas?n?n ad? Hasan, annesinin ad? Mehdiye’dir. Anne ve babas? T?rk?e bilmemektedir ve d?rt abisi, d?rt de ablas? vard?r. 5 ya???ndayken annesi vefat etti. Ablalar? d?nemin ??artlar?ndan dolay? e??itim alamam???lard?.

lkokulun ilk iki y?l?n? k?y?nde okudu. Fakat abisi Nazmi ???retmen oldu??u i?in ilkokul e??itiminin geri kalan?n? onun ???retmenlik yapt?????Batman’da bitirdi ve T?rk?e konu??may? ilkokulda ???rendi. Ortaokul ve lise e??itimini?Gerc???’te tamamlad?. Ard?ndan ?niversite e??itimini alabilmek i?in?Ankara’ya gitti ve 1988 y?l?nda?Ankara ??niversitesi Siyasal Bilgiler Fak?ltesi?iktisat b?l?m?nden d?nem ikincisi olarak mezun oldu. Ayn? fak?ltede yakla???k bir y?l ara??t?rma g?revlisi olarak ?al???t?.?Etibank?bursu ile y?ksek lisans e??itimi i?in??ngiltere’ye gitti. Y?ksek lisans?n??Exeter ??niversitesi’nde tamamlad?. ?ngiltere’de bulundu??u d?nemde babas? ?ld?. Finans ve ekonomi dal?nda y?ksek lisans derecesini almaya hak kazand?ktan sonra T?rkiye’ye geri d?nd?.
?
AL? BABACAN D??NEM? EKONOM??
?
Ali Babacan Ak Parti iktidar?n?n ( 2003-2009 maliye bakan?, 2011-2015 ekonomiden sorumlu ba??bakan yrd.) 12 y?l?nda ekonomiyi y?netmi??tir. Babacan????n ekonomiyi y?netti??i d?nem bor?lanma d?nemi olmu??, Cumhuriyet tarihi boyunca 80 y?lda 129 milyar dolar olan d??? borcu, 11 y?lda iki kat?ndan fazla 270 milyar dolar ilave ile 400 milyar dolara ??kt?. D?neminde d??? ticaret a????? y?ll?k 30 milyar dolardan ortalama 80 milyar dolara ??kt?. D?neminde, i? pazarda sat?lan ?? arabadan ikisi, toplamda en az be?? milyon ithal otomobil sat?lm???t?r.
Cep telefonundan-bilgisayara, g?dadan???giyime T?rkiye ithal cenneti haline geldi.?
Yabanc?lardan d??? bor? (270 milyar dolar) al?nm???, bu parayla yine onlar?n fabrikalar?ndan otomobil(en az 150 milyar dolar) al?nm???t?r. Yabanc? hem bor? verip faiz ald?, verdikleri para ile de bize otomobil ve yedek par?a satarak fabrikalar?n? kurdular ve ?al???t?rd?lar. ?
2002 y?l? Eyl?l ay? sonunda 15 milyon adet olan toplam kredi kart? say?s?, izleyen d?nemdeki h?zl? art???la haziran 2009 itibariyle 50 milyon, 2015 itibar? ile 60 milyona ula??t?.

Vadeleri 20 y?la kadar ??kan konut, ara? gibi di??er birtak?m t?ketici kredileri ile sonu? olarak 2002???de toplam 6.7 milyar lira olan hane halk? borcu, 2015 sonunda 500 milyar liraya y?kseldi.?
?
MEHMET ???M??EK D??NEM? EKONOM??

Foreign Policy, ??im??ek’i d?nyan?n en etkili 500 ki??isi aras?nda g?stermi??ti. ?
?
Mehmet ??im??ek 29 A??ustos 2007 – 1 May?s 2009,?
?
Kas?m 2002???de kabinede ekonomi ve hazineden sorumlu devlet bakan? g?revini ?stlenen ??u anda ise DEVA Partisi Genel Ba??kanl???? g?revini y?r?ten Ali Babacan????n g?reve geldi??i d?nemde T?rkiye???de GSYH 238,4 milyar $ seviyesindeydi. Ali Babacan????n g?revi devretti??i 2007 y?l?nda ise T?rkiye???de milli gelir 2002 y?l?na g?re 2,8 kat?na ??kt? ve 675,8 milyar $???a y?kseldi. Mehmet ??im??ek???in g?rev ald???? 2008 y?l?nda yine art??? g?stererek 764,3 milyar $ seviyesine ??kan milli has?la, 2009???da ya??anan k?resel kriz ile beraber Ali Babacan????n tekrardan g?reve geldi??i 2009 y?l?nda %4,8???lik d??????le 644,6 seviyesine d???t?. GSYH, bakanl???? Zafer ??a??layan????n ?stlendi??i 2013 y?l?nda ise en y?ksek seviyesine ??kt?. 2014 y?l?nda Nihat Zeybekci???nin d?neminde 934???2 milyar $ olan milli has?la y?llar i?erisinde d?????? g?stererek Berat Albayrak????n g?reve geldi??i 2018 y?l?nda 771,3, 2019 y?l?nda ise 754,3 milyar $ seviyesine geriledi.?

D?nya Bankas????n?n son 18 y?ldaki ki??i ba???na d???en y?ll?k milli gelir verileri incelendi??inde, 2002 y?l?ndan 2014 y?l?na kadar 2009 haricinde s?rekli bir art??? s?z konusu ve 2014 y?l?nda Nihat Zeybekci???nin ekonomi bakan? oldu??u d?nemde de ki??i ba???na d???en milli gelir y?ll?k 12.096 $ ile en y?ksek seviyede. Eski T.C Hazine ve Maliye Bakan? Berat Albayrak????n g?rev yapt???? 2019 y?l?nda ise 9.042 $ ile son 10 y?l?n en d????k seviyesinde ki??i ba???na d???en GSYH. 2020 y?l?nda ya??anan pandemi, enflasyon ve TL???nin de??er kayb? neticesinde bu g?stergenin y?l sonunda 8.000 $ seviyelerine gerileyece??i de tahmin edilmekte.?

TL?Yabanc? Para Birimleri Kar???s?nda Son Y?llarda De??er Kaybediyor?
Kas?m 2002???den bu yana TL???nin yabanc? para birimleri kar???s?ndaki performans? incelendi??inde Ali Babacan????n bakan olarak g?reve geldi??i g?n 1 dolar?n 1,37 TL oldu??u, g?revden ayr?ld???? g?n ise 1,33 TL oldu??u g?r?lmekte. Mehmet ??im??ek???in d?neminde ise $/TL 1,33 seviyesinden, 1,59 seviyesine y?kselmi??. Ali Babacan????n tekrar g?reve geldi??i d?nemde TL???nin bir d?nem dolar kar???s?nda de??er kazansa da Temmuz 2011???de $/TL 1,63 seviyesine ??km???. Zafer ??a??layan????n bakanl?k g?revden ayr?ld???? d?nem ise TL dolar kar???s?nda %21,6 de??er kaybederek 2,08 seviyesini g?rm???.

Ard?ndan Nihat Zeybekci???nin bakanl?k yapt???? ilk d?nemde 2,08???den 2,87???ye ??kan dolar, 2. d?neminde ise 2,99 seviyesinden 4,71 seviyesine y?kseldi. Nihat Zeybekci???nin bakanl?k yapt???? ilk d?nemde TL dolar kar???s?nda %27,5, ikinci d?neminde de %36,5???lik de??er kayb? ya??ad?. T.C. Hazine ve Maliye Bakan? Berat Albayrak d?neminde ise TL dolar kar???s?nda %42,5 de??er kaybetti ve $/TL 4,71???den 8,19???a y?kseldi.

Kas?m 2002???den bu yana ayl?k ortalama $/TL de??erleri ise a??a???daki ??ekilde:?
?
TL???nin yabanc? para birimlerden euroya g?re de y?llar i?erisindeki performans? dolara benzer fakat euro dolara g?re daha da de??erli bir para birimi oldu??undan kurlar da daha y?ksek seviyede. 2011 y?l?na kadar neredeyse ayn? seviyede devam eden ???/TL???de TL???nin performans d????kl???? 2013 y?l?ndan sonra ba??l?yor. Kas?m 2002???de 1,6 seviyelerinde seyreden ???/TL Ali Babacan????n bakan oldu??u d?nemde 1,79???a y?kseldi. Ard?ndan Mehmet ??im??ek???in g?rev s?resinde 2,23 seviyelerini g?ren ???/TL, Ali Babacan????n 2. D?neminde bir s?re 1,9???a kadar geriledi fakat g?rev s?resi doldu??u g?nlerde 2,34 TL seviyesindeydi. Zafer ??a??layan????n g?rev s?resinde Euro kar???s?nda %17,6 de??er kaybederek 2,84???e y?kselen TL, Nihat Zeybekci???nin ilk d?neminde %7, ikinci d?neminde ise %39,6 de??er kaybederek 10 Temmuz 2018???de 5,53 TL seviyesine ula??t?. Eski Hazine ve Maliye Bakan? Berat Albayrak????n g?rev s?resinde de T?rk Liras?, euro kar???s?nda %43,2 de??er kaybetti ve 5,53 seviyesinden, 9,73 seviyesine y?kseldi.?

?
T???K???in a??klam??? oldu??u enflasyon oranlar? ayl?k bazda incelendi??inde Ali Babacan????n ilk g?rev s?resinde ayl?k enflasyon oran? ortalama %13,2, Mehmet ??im??ek d?neminde %9,4, Ali Babacan????n 2. d?neminde %6,8, Zafer ??a??layan????n d?neminde %8,1, Nihat Zeybekci d?neminde %8,2, Mustafa Elita?? d?neminde %8, Nihat Zeybekci???nin 2. d?neminde %10,3, Berat Albayrak????n d?neminde ise enflasyon oran? ayl?k ortalama %15,4 seviyesindeydi.?
2002???den bu yana enflasyon oran? en y?ksek olan aylar ise 2001 krizinin ard?ndan AK Parti???nin iktidara geldi??i ilk y?llara ait.

li Babacan????n g?rev yapt???? Kas?m 2002 ile Ekim 2003 y?llar? aras? enflasyonun en y?ksek a??kland???? aylar. Onun ard?ndan ise en ?nemli g?ndem maddelerinden olan enflasyonun en y?ksek a??kland???? aylar Berat Albayrak????n d?nemine yani 2018 y?l sonuna ve 2019???un ba???ndaki aylara ait. 2002 ve 2003 y?l?nda %30 seviyelerinden ay ay d?????? g?steren enflasyon oranlar? hari? tutuldu??unda, en y?ksek a??klanan enflasyon oran? %25,24 ile Ekim 2018???e ait.

n d????k enflasyon oran?n?n a??kland???? aylar ise Ali Babacan????n 2. Bakanl?k d?nemindeki 2011???in ilk 4 ay?na ait. Son 216 ayda en d????k enflasyon %3,99 ile ??ubat 2011???de Ali Babacan d?neminde a??kland?.

???sizlik Oranlar? ve ???siz Say?s? Nas?l De??i??ti??
Dolar/TL, enflasyon, faiz oranlar? gibi bir?ok konunun yan? s?ra T?rkiye???nin g?ndeminin en ?n s?ralar?nda yer alan konular?n ba???nda i??sizlik geliyor. ??zellikle 2018 y?l?ndaki d?viz krizi ard?ndan geli??en enflasyon ve i??sizlik oran? art???lar?ndan sonra 2020 y?l?nda ya??anan k?resel COVID-19 salg?n? da i??sizlik oranlar?n? ve bu konu hakk?ndaki tart???malar? tetikledi. Son d?nemlerde i??sizlik oranlar?yla beraber hem siyasiler hem de bilim insanlar? taraf?ndan konu??ulan bir konu da?geni?? tan?ml? i??sizlikti. Biz de bu sebeple 2002???den bu yana bakanl?k d?nemlerine g?re i??sizlik verilerini geni?? ?apl? inceledik.?

2002 y?l?ndan bu yana i??sizlik oran?n?n en y?ksek oldu??u aylar Ekonomi ve Hazineden Sorumlu Devlet Bakan? Mehmet ??im??ek???in g?revde bulundu??u 2009???un ilk aylar?na ve Hazine ve Maliye Bakan? Berat Albayrak????n g?revde oldu??u 2019???un ilk aylar?. ???sizlik oran?n?n en d????k seviyede oldu??u aylar ise Ekonomi Bakan? Zafer ??a??layan d?nemine, 2012???nin yaz aylar?na ait.

Geni?? tan?ml? i??sizlik i?? aramay?p ?al???maya haz?r olanlar ve mevsimlik ?al???anlar?n da i??g?c?ne dahil edilmesiyle hesaplanan bir g?sterge. T???K???in 2002???den bu yana a??klad???? i??g?c? istatistiklerle hesaplanan geni?? tan?ml? i??sizli??in en y?ksek seviyeye ??kt???? aylar ise yakla???k %25 ile Berat Albayrak????n bakanl?k g?revini ?stlendi??i Nisan, May?s ve Haziran 2020???ye ait. Bu oran?n bu kadar y?kselmesinin en ?nemli sebepleri olarak da i??g?c?ne dahil olmayan n?fusun olduk?a o aylarda olduk?a art??? g?stermesi ve COVID-19 salg?n? sebebiyle al?nan ?nlemler g?sterilebilir.
?
AK Parti???nin iktidara geldi??i Kas?m 2002???den bu yana 5 ekonomi 1 de hazine ve maliye bakan? g?rev yapt?. Bu bakanlar ve g?rev s?releri a??a???daki gibidir;??

Ali Babacan 18 Kas?m 2002 – 29 A??ustos 2007,??
Mehmet ??im??ek 29 A??ustos 2007 – 1 May?s 2009,?
Ali Babacan 1 May?s 2009 ??? 6 Temmuz 2011,??
Mehmet Zafer ??a??layan 6 Temmuz 2011 – 25 Aral?k 2013,?
Nihat Zeybekci 25 Aral?k 2013 – 24 Kas?m 2015,??
Mustafa Elita?? 24 Kas?m 2015 – 24 May?s 2016,?
Nihat Zeybekci 24 May?s 2016 – 10 Temmuz 2018,??
Berat Albayrak 10 Temmuz 2018 – 9 Kas?m 2020.?