Mpox (Maymun ?i?e?i) Nas?l Yay?l?yor? Kimler Risk alt?nda?

D?nya Sa??l?k???rg?t??ge?en ay?Mpox’u?k?resel bir sa??l?k acil durumu ilan etti. Eskiden?maymun??i?e??i?olarak bilinen?vir?s,?ba??ta?Kongo?olmak ?zere Afrika’n?n baz? b?lgelerinde h?zla yay?l?yor. Buradaki salg?n, vir?s?n??sve??ve?Tayland’da?da ke??fedilen yeni bir?versiyonu?taraf?ndan k?r?klendi.?H?zla geli??en durum, kimlerin?enfeksiyon?riski alt?nda oldu??u ve vir?s?n nas?l yay?ld???? konusunda endi??e ve kafa kar????kl????na yol a?t?. Boston’daki bir t?p merkezi olan?Fenway?Health’in?t?bbi ara??t?rma direkt?r yard?mc?s??Dr. Taimur Khan, ???Neden endi??e duyuldu??unu anlayabiliyorum. Ancak,?Covid-19’da?oldu??u gibi haz?rl?ks?z yakaland????m?z anlam?na gelmiyor. Bu, bir dereceye kadar a??ina oldu??umuz bir vir?s ve zaten ara?lar?m?z var” ifadelerini kulland?. Khan ve di??er uzmanlardan vir?sle ilgili yayg?n sorular? yan?tlamalar?n? istedik.

Mpox nas?l yay?l?yor?
D?nya Sa??l?k ??rg?t?’n?n k?resel Mpox yan?t ekibinin teknik lideri?Dr. Rosamund Lewis, vir?s geli??tik?e, nas?l dola??t????na dair anlay????n da geli??ti??ini s?yledi.?2022?salg?n?nda?bir?ok vaka?cinsel?temas?sonucu ortaya ??km???t?. Vir?s?n yeni versiyonu ayn? yolla yay?lmaya devam ediyor ancak uzmanlar ba??ka yollarla da dola???mda oldu??unu s?yledi. Bunlar aras?nda potansiyel olarak?ciltten?cilde etkile??im, enfekte?hayvanlarla?temas ve kontamine?y?zeylere,?nesnelere?veya?yatak?tak?mlar??ve giysiler gibi kuma??lara?dokunmak?say?labilir. Ara??t?rmac?lar vir?s?n?solunum?damlac?klar??ve uzun s?reli y?z y?ze etkile??imler yoluyla nas?l yay?labilece??ini anlamak i?in ?al????yorlar.?
Lewis, ???Herhangi bir durumda bula??ma ??eklinin ne oldu??unu her zaman tam olarak bilmiyoruz??? dedi. Bilim insanlar?, enfekte bireylerin ne zaman bula???c? oldu??unu ara??t?rmaya devam ediyor. Baz? insanlar kendilerini hasta hissetmeden g?nler ?nce Mpox’u yayabilirler. Hastal?k Kontrol ve ??nleme Merkezlerine g?re, bug?ne kadar hi?bir?kan?t,?semptom?geli??tirmeyen ki??ilerin vir?s? yayabilece??ini g?stermiyor.

En ?ok kimler risk alt?nda?
Risk en ?ok?Orta?ve?Do??u Afrika??lkelerinde, ?zellikle de?Kongo?ve?s?n?r kom??ular?nda?g?r?l?yr. Emory ??niversitesi’nde bula???c? hastal?klar uzman? olan?Dr. Carlos del Rio, ?????u andaki ger?ek, Amerikal?lar i?in riskin son derece k???k oldu??u??? dedi.?Sa??l?k ?al???anlar? ve mpox hastas? biriyle ayn? evde ya??ayan ki??iler enfeksiyona kar??? hassast?r. Vir?s yak?n temas yoluyla ?ok etkili bir ??ekilde yay?ld????ndan, birden fazla cinsel partneri olan ki??iler vir?se yakalanma a??s?ndan daha y?ksek risk alt?nda.

Neden baz? vakalar daha a???r?
Mpox a??r?l? d?k?nt?lere, ate??e, ba?? ve kas a??r?lar?na, ??i??mi?? lenf d????mlerine ve di??er semptomlara neden olabilir. ??o??u insan bir ay i?inde Mpox’tan kurtulabilir ancak vir?s ?l?mc?l olabilir. ??u anda Afrika’da yay?lan versiyonun, 2022’de yay?lan versiyondan daha?ciddi?hastal?klara?neden oldu??u ve daha ?l?mc?l oldu??u g?r?l?yor.?Bebekler?ve??ocuklar, k?smen?ba??????kl?k?sistemleri?hala geli??mekte oldu??u i?in ciddi ??ekilde hastalanma a??s?ndan daha y?ksek risk alt?nda. Lewis, ?????ocuklar ?ok daha ?abuk ve ?ok daha fazla hastalan?yor??? dedi. Kongo’daki ?l?mlerin b?y?k ?o??unlu??unu 15 ya???ndan k???k ?ocuklar olu??turuyor.

Ba??????kl?k sistemi bask?lanm??? ki??ilerin, ?zellikle de tedavi edilmemi???HIV?vir?s??ta???yanlar?n ciddi ??ekilde hastalanma olas?l???? daha y?ksek ??nk? ba??????kl?k sistemleri vir?sle etkili bir ??ekilde m?cadele edemez. Vir?s?n?hamilelik?s?ras?nda bula??mas?, hamilelik kayb? da dahil olmak ?zere?komplikasyonlara?yol a?abilir.

ABD’de durum ne?
Afrika’da yay?lan Mpox’un daha yeni versiyonu hen?z Amerika Birle??ik Devletleri’nde tespit edilmedi. Ancak insanlar hala 2022’de geni?? ?apta yay?lan versiyonla enfekte olmaya devam ediyor. Amerika’daki vakalar ??u anda o salg?n s?ras?ndakinden daha d????k olsa da, bu y?l ?lke ?ap?nda bin 700’den fazla vaka g?r?ld?. Bu say? ge?en y?l?n bu zaman?ndaki say?n?n iki kat?ndan fazla. New York ??niversitesi’nde klinik biyoloji do?enti olan?Joseph?Osmundson, ????nsanlar hala hastalan?yor ve asl?nda insanlar hastalanma deneyimleri hakk?nda konu??mak i?in daha az ?ne ??k?yorlar, ??nk? bununla ilgili bilin?li bir kamu alg?s? yok” dedi.

Kimler a??? yapt?rmal?? A??? ne kadar s?re koruyor?
K?resel sa??l?k yetkilileri a???ya eri??imdeki eksiklikler konusunda endi??elerini dile getiriyor. ??rne??in Kongo mevcut salg?n?n?merkez??ss??olmas?na ra??men orada a??? bulunmuyor.?A???lara?zengin Bat? ?lkelerinde daha kolay eri??ilebiliyor.?Del Rio, ?????u anda en ?nemli rol?m?z salg?n? Afrika’da tutmaya ?al???mak ve oraya a??? g?ndermek??? dedi. Ancak Mpox’a olan ilginin yeniden artmas?, Amerika Birle??ik Devletleri’ndeki uygun ki??ileri de a??? olmaya te??vik edebilir. CDC, birden fazla cinsel partneri olan veya cinsel yolla bula??an enfeksiyon ge?irmi?? olanlar da dahil olmak ?zere e??cinsel erkekler, transseks?ellerin ve nonbinary bireylerin a??? olmas?n? ?neriyor. Mpox’lu birine maruz kald????n? bilen veya bundan ???phelenen ki??iler de a??? olmal?d?r.
?

CDC, insanlar?n kendilerine yak?n Mpox a???lar?n? bulmak i?in kullanabilecekleri ?evrimi?i bir rehbere sahip. ?nsanlar en az 28 g?n arayla iki doz?a????olmal?; e??er bir ki??i sadece bir doz a??? olmu??sa, ikincisi i?in hi?bir zaman ge? de??ildir. ??al???malar, iki doz a???n?n?enfeksiyon?riskini y?zde 66 ile y?zde 88 aras?nda azaltabildi??ini g?sterdi.

Bilim insanlar? ??imdi bu koruman?n ne kadar s?rece??ini ara??t?r?yor. San Francisco’daki California ??niversitesi’nde bula???c? hastal?klar uzman? olan?Dr. Kelly Johnson, ???A???n?n sonsuza kadar etkili olaca???na dair s?z veremeyiz??? dedi. ?nsanlar a??? olmu?? olsalar bile ?i?ek hastal????na yakalanabilirler, ancak bu vakalar daha az ??iddetli olma e??iliminde.?