Ey?psultan Sar?kam?? ?ehitlerini unutmad?

Ey?psultan K?lt?r Sanat Merkezi???nde d?zenlenen ???Sar?kam??? ??ehitlerini Anma Program????na Ey?psultan Belediye Ba??kan? Deniz K?ken ile birlikte Ey?psultan Belediye Meclis ?yeleri, il?ede bulunan sivil toplum kurulu??lar?n?n (STK) temsilcileri ve vatanda??lar kat?ld?. Program?n konuklar? tarih?i ve yazar ?smail Bilgin ile halk m?zi??i sanat??s? Esat Kabakl? oldu.

Programda tarih?i ve yazar ?smail Bilgin ???Sar?kam??????? Anlamak-Sar?kam??? Beyaz Bir H?z?nd?r??? konulu bir s?yle??i ger?ekle??tirirken, halk m?zi??i sanat??s? Kabakl? ise Sar?kam??? ??ehitlerine adanm??? kahramanl?k t?rk?lerini seslendirdi.

Programda ilk olarak Cumhurba??kanl???? ?leti??im Ba??kanl???? taraf?ndan haz?rlanan Sar?kam??? filmi g?sterildi. Daha sonra sahneye gelen tarih?i yazar Bilgin, baz?lar? T?rkiye???de ilk defa g?sterilen g?rseller e??li??inde bir s?yle??i ger?ekle??tirdi.

???SARIKAMI?? B?R DESTANDIR???

Sar?kam??? Harekat? ?ncesinde, harekat s?ras?nda ve sonras?nda ya??ananlar ile ilgili ?nemli bilgiler payla??an ?smail Bilgin ??unlar? s?yledi: ???Sar?kam??? bir destand?r. Askerimiz inan?l? ve ?mitliydi. Bu ?mide ba??lanarak, bir ideali ger?ekle??tirmek i?in Allahu Ekber Da??lar????yla, Ruslarla ve so??ukla ?arp????yor. Bu destand?r, do??ru. Bu destan? yazabilmek i?in bizim atalar?m?z?n olmas? laz?m.???

???OSMANLI DEVLET? SAVA??A G?RMEK ZORUNDA KALDI???

Sar?kam??? Harek?t? neden yap?ld????na de??inen Bilgin, ???1878 y?l?nda, 93 Harbi diye bildi??imiz sava??ta Ruslara yenilince Kars, Ardahan ve Batum???u sava?? tazminat? olarak Ruslara b?rakt?k. O d?nem Erzurum s?n?rd?. Do??usu Ruslar?n, bat?s? bizlerindi. 29 Ekim 1914 Karadeniz bask?n?ndan sonra Ruslar ?zellikle bu s?n?r? ge?meye ba??lad?lar. Bundan ?nce Osmanl? Devleti???nde do??uda bir cephe a??lmas? gerekti??i kan?s? vard?. Acele etmeyeceklerdi ama geli??en olaylarla Osmanl? Devleti sava??a girmek zorunda kald?. ???nk? Almanlar, Frans?zlar taraf?ndan durdurulmu??, Ruslar ve Frans?zlar taraf?ndan s?k???t?r?lmaktayd?. ?ttifakl?k ad?na, onlar?n ?zerindeki y?k? bir nebze olsun alabilmek ad?na do??uda bir cephenin a??lmas? gerekiyor. Bizim a??m?zdan ?zellikle Bak? petrolleri, ?zellikle Sar?kam???. Sar?kam??? Orta Asya???n?n anahtar?d?r. Orta Asya???da bizim din karde??lerimiz var, soyda??lar?m?z var. Onlarla bulu??mak ?nemli. En ?nemlisi de Sar?kam??????ta var olan Rus ikmal malzemelerini kullanabilmek. O d?nemde k??? vard?, bu bilinmiyor muydu? Hepsi biliniyordu??? diye konu??tu.

???ALLAHU EKBER DA??LARI???NDA ???ALLAHU EKBER??? D?YEREK CAN VERD?LER???

Sar?kam??? Harek?t????n?n ka???t ?zerinde ?ok h?zl? ve etkili haz?rland????n? belirten Bilgin, ???15 g?nde harek?t ba??layacak ve bitecektir. Yani 22 Aral?k???ta ba??layacak ve 5 ??? 6 Ocak???ta da bitecektir. 11. Kolordu Aras Nehri civar?nda Ruslar? oyalayacak, 9. Kolordu Kargapazar? Da??lar????ndan So??anl? Da??lar????n? a??acak, Sar?kam??????a gelecek. Ama 10. Kolordu Komutan? Albay Haf?z Hakk????n?n da ayn? g?nde Sar?kam??????ta olmas? gerekir. Fakat ?yle olmad?, Ruslar 10. Kolordu???yu ?ok iyi oyalad?lar. ?stanbul???dan, Musul???dan Allahu Ekber diyerek yola ??kan askerlerimiz o Allahu Ekber Da??lar????nda ???Allahu Ekber??? diyerek can verdiler. ??zellikle 10. Kolordu???nun askerlerinin ya??ad???? dramlar i??te Allahu Ekber Da??lar????na kestirmeden girebilmek amac?ylad?r??? ifadelerini kulland?.

?????L??M UYKUYLA GEL?YORDU???

Askerlerin so??ukta can verdi??ini s?yleyen Bilgin, ???yle konu??tu: ???Kestirmeden giriyorsunuz ama yolunuz yok. Bele kadar kar. O so??ukta ilk ?nce ayak parmaklar?n?z? hissetmiyorsunuz. Sonra damarlar?n?zdaki kan belinize kadar kristalle??meye ba??l?yor. Sonra kalp deveran yapmay?nca siz ???Allahu Ekber??? diyerek can veriyorsunuz. Ama burada bir teselli var. Askerlerin ve subaylar?n an?lar?nda s?yledi??i ??udur ?????l?m uykuyla geliyordu. Biz ac? ?ekmiyorduk. T?pk? derin bir uykuya dalar gibi, s?cakl???? hissederek???. Asl?nda hava eksi 30 eksi 35 derece. Askerler kar?n ?zerinde donmamak i?in a??a?lara ??k?yor. Bir subay sabah g?n ????rken askerlerine seslendi??inde ???Yuvalar?ndan d???en ?ks?z ku??lar gibi askerlerim a??a?lardan d?k?ld???? diyor.???

???ASKERLER?M?Z?N SIRTINDA YAZLIK M?NTAN AYAKLARINDA ??ARIK VARDI???

Erzurum???da toplanmaya ?al???an 3. Ordu???nun ???Yamal? boh?a gibiydi??? diye tabir edildi??ini dile getiren Bilgin, ??????nk? Urfa, Musul, Siirt gibi s?cak b?lgelerden sava??mak i?in Erzurum???a gelen askerlerimizin s?rt?nda bir tane yazl?k mintan, ayaklar?nda da ?ar?k var. Erzurum???da asker toplanmaya ba??lay?nca lekeli humma dedi??imiz bir tif?s hastal???? yay?lmaya ba??l?yor. ???nk? siz bu kadar askeri bar?nd?ramayacaks?n?z, k?ylerde samanl?klarda, ah?rlarda bakmak durumundas?n?z. Ama asker y?kanamad???? i?in lekeli humma ba??l?yor. 6 Kas?m???da Zonguldak Ere??li???de Ruslar bizim 3 gemimizi bat?rd?lar. Bu gemilerde 65 ki??iye yetecek giyecek vard?. 4 tane u?ak, bir b?l?k asker vard?. Sonun ba??lang?c? asl?nda 6 Kas?m??? dedi.

???ASKER SARIKAMI?????TA ??OK BA??ARILI MUHAREBELER YAPTI???

Osmanl? Devleti askerinin Sar?kam??????ta ?ok ba??ar?l? muharebeler yapt????n? belirten Bilgin, ???yle devam etti: ??????90 bin askerimiz tek kur??un atmadan ??ehit oldu??? diye s?ylenen kli??enin hi?bir ge?erli taraf? yoktur. 23 bin ??ehidimiz var, 7 bin esirimiz var, 10 bin de yaral?m?z olmak ?zere son Genel Kurmay????n a??klad???? rakamlar 40 bindir. Bundan ?nce Rus kaynaklar?n da s?yledi??i rakam 45 ile 65 aras?nda de??i??ir. Ruslar?n da kayb? 32 bindir.???